गङ्गाको सहायक नदीमा आएको जल प्रलय

  • सञ्चार लाइभ प्रकाशित : February 9, 2021
  • SancharLive

सूर्य, वृहस्पति, शुक्र, शनि र प्लुटो ज्योतिष शास्त्र वर्णित ५ ग्रह मकर राशिमा थिए । बिहीबार ४ फेब्रुअरीका दिन बुध ग्रहले पनि यसै राशिमा प्रवेश गरेर एकै राशिमा ग्रह सङ्ख्या ६ हुन पुग्यो । ज्योतिषशास्त्रले ५ भन्दा बढी ग्रह एउटै राशिमा आउने घटनालाई विनाशकारी रूपमा चित्रित गर्छ ।

अझ आउने ९ फेब्रुअरी मङ्गलबारका दिन चन्द्रमा पनि यसै राशिमा प्रवेश गर्न गइरहेको छ । नौ ग्रहमध्ये सातवटा ग्रह एउटै राशिमा लामो अन्तराल पछि आउन गइरहेका छन् । ज्योतिषले यसलाई अति नराम्रो प्रभाव पार्ने घटनाका रूपमा लिइरहेको छ ।

चन्द्रमा मकर राशिमा आई नपुग्दै (२ दिन पहिला नै) फेब्रुअरी ७ आइतबारका दिन भारतको उत्तराखण्ड राज्यमा प्रकृतिको ताण्डव घटित भएको छ । गङ्गा नदीको सहायक नदीमा भीषण जल प्रकोप भएको छ ।

वास्तवमा गङ्गा नदी कैयौँ नदीको सामूहिक समागमले अस्तित्वमा आउँछ । भारतको उत्तराखण्ड राज्यको उत्तरकाशी जिल्लामा पर्ने गौमुख ग्लेसियरबाट उत्पत्ति हुने नदी भागीरथी हुन् । भागीरथीले गङ्गा हुनलाई धेरै लामो यात्रा एवं तप गर्नुपर्छ । हिमालबाट पहाड हुँदै झण्डै ३०० किमिको लामो यात्रापछि देवप्रयागमा अलकनन्दा नदीसँग मिसिएपछि भागीरथी र अलकनन्दा दुवैको स्वररुप विलीन भई गङ्गाको प्राकट्य हुन्छ।

अलकनन्दाको पनि लामो यात्रापथ छ । हिन्दुहरुको पवित्र धार्मिक स्थल बद्रीनाथभन्दा माथिको सतोपन्थ ग्लेसियरबाट उत्पत्ति भएर भगवान् नारायणको बद्रिकास्वरूपलाई नमन गर्दै अलकनन्दा यात्रापथमा अघि बढछिन् । हिन्दूहरुले बद्रीनाथ पुगी गर्ने श्राद्ध तर्पणादिको कार्य अलकनन्दाकै पावन किनार र पावन जलमा गरिन्छ ।

भगवान् बद्रीनाथको चरण पखाली अलकनन्दा २५-३० किमिको यात्रा उपरान्त विष्णुप्रयागमा आई धौली गङ्गासँग समाहित हुन्छिन् । धौली गङ्गाले आफ्नो स्वरूप विसर्जित गरी अलकनन्दामा समाहित भई यात्रापथमा अगाडि बढ्ने काम हुन्छ । नन्दप्रयागमा आएर नन्दाकिनी नदलाई आफूमा समाहित गरी अघि बढछिन् अलकन्दा । यसपछि कर्णप्रयागमा पिण्डारी ग्लेसियरबाट आएको पिण्डर नदी अलकनन्दामा समाहित हुन्छ । अन्य नदीलाई आफूमा समाहित गर्ने क्रममा अलकनन्दा रुद्रप्रयागमा आएर केदारनाथबाट आएको मन्दाकिनीलाई आफूमा लीन गरी अन्ततः आफै विलीन हुन देवप्रयाग आइपुग्छिन् । देवप्रयागमा नै गौमुखबाट आएको भागीरथी र अलकनन्दाको सङ्गम हुन्छ र यस सङ्गमबाटै गङ्गाको उत्पत्ति भई गङ्गा ऋषिकेश- हरिद्वार- प्रयागराज- काशी- पटना हुँदै पश्चिम बङ्गालमा प्रवेश गरी सागरमा लीन हुन पुग्छिन् ।
अहिले भएको जल ताण्डव गङ्गाको सहायक नदी धौली गङ्गामा भएको हो । धौली गङ्गासँग मेरो पहिलो परिचय सन् २००४ को जुलाई महिनामा भएको थियो ।

२००४ मा बद्रीनाथबाट फर्किने क्रममा साथी गजानन गिरीले एक रात जोशीमठमा बिताउने प्रस्ताव गरे । उनको यस प्रस्तावबारे मलाई भोलिपल्ट मात्रै थाहा भयो । उनी हिमाली गाँजाको खोजीमा उत्तराखण्डको प्रसिद्ध गाँजा तीर्थ मलारी गाउँ जाने योजनामा रहेछन् । उनले भोलिपल्ट जाऊँ अहिलेका बद्रीनाथको दर्शन त गरियो, भविष्यका बद्रीनाथको पनि दर्शन गर्नुपर्छ भने । यस क्रममा हाम्रो नयाँ वासस्थल बन्यो तपोवन, जुन धौली गङ्गाकै किनारमा अवस्थित थियो । यहाँ तातो पानीको कुण्ड पनि थियो र खाने बस्ने नि:शुल्क सुविधा पनि । जोगीलाई यति भए अरू के चाहियो ? तातो पानीको कुण्ड छेउमा रहेका जोगीको पाहुना बनी हामीले ७-८ दिनको धूममय प्रवास सानन्दका साथ बितायौँ ।
हिजो ७ फेब्रुअरीका दिन धौली गङ्गामा एउटा ग्लेसियर नुहेर खस्नाले भएको दुर्घटनाले कता कता नरमाइलो लागिरहेको छ ।

तपोवनमा रहेको हाइड्रोपावर प्रोजेक्टमा जनधनको ठूलो क्षति भएको छ । त्यस भेगमा थुप्रै नेपाली पनि कामको खोजीमा पुगेका हुन्छन् ।

मेरो २००३ देखि २०१५ सम्मको अधिकांश घुम्मकडी जीवनको केन्द्रस्थल उत्तराखण्ड नै रह्यो । यो राज्य र यहाँका बासिन्दा गरिब भए पनि हिन्दू धर्म र धर्मका मजस्ता आवारागणलाई जीवनभरि पाल्छ यस राज्य र यहाँको धर्म प्रेमी समुदायले । मैले पनि यहाँका हजार जनाको नुन खाएको छु । हरिद्वारदेखि गङ्गोत्रीसम्म र हरिद्वारबाट बद्रीनाथसम्मको मार्गमा बीसौँ पटक निर्वाध यात्रा गरेको छु । कुमायुँ र गढवाल दुई भागमा विभाजित यस राज्यका दुवै भेगमा अवस्थित सयौँ स्थानमा, झण्डै प्रत्येक ठूला राजमार्गमा पुगेको छु ।

२००७ ताका पुणे बसाइका क्रममा गर्मी खप्न नसकेर भागी बद्रीनाथ आइपुगेको हिजोको घटनाझैँ लाग्छ । पुणेको ४५ डिग्रीबाट सोझै शून्यदेखि ५-७ डिग्रीमा । मन रहेसम्म पीडाको अन्त्य कहाँ ? स्वामी प्रकाश र सन्यासी राम गिरीले जति सुविधा उपलब्ध गराए पनि जाडोले जिउ काम्न छाडेन । कस्तो विचित्र समस्या, तराईमा गर्मी खप्न नसक्ने, हिमालको चिसोले हाडसम्मै कमाउने । ७ दिनमै बद्रीनाथबाट भागेर म र स्वामी अवधेशानन्द (अहिलेका मित्र प्रेमजित सिरोही) जोशीमठको अग्लो डाँडा औलीको सिरानमा अवस्थित बडगाउँ भन्ने स्थानमा आइपुग्यौँ । यहाँ रहेको स्वामी गणेश भारतीको आश्रम बन्यो हाम्रो ऐसगाह । हामी बसेको बडगाउँबाट १०-१२ किमि पर रहेको तपोवनमै ७ फेब्रुअरीमा प्रकृतिको ताण्डव घटित भएको हो ।